ደሞክራሲ እንታይ ማለት'ዩ?

ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 19 10 2018

እዚ ሓበሬታ ካብ መጽሓፍ ብዛዕባ ሽወደን እዩ።

ደሞክራሲ ዝብል ቃል፡ ካብ ግሪኽ ዝመጸ ቃል ኮይኑ፡ ሓፈሻዊ ትርጒሙ ድማ፡ "ህዝባዊ ምምሕዳር" ማለት እዩ። ንደሞክራሲ ዝምልከት ሕቶ፡ ንኣሸሓት ዓመታት ክትዕ ተኻዪዱሉ እዩ። እንተኾነ ግን፡ ኩሉ ህዝቢ ዓለም ዝሰማምዓሉ ሓደ ዓይነት መግለጺ ኣይተረኸበሉን። ምኽንያቱ ድማ፡ ደሞክራሲ፡ ኩሉ ግዜ ቀጻሊ፡ ማዕባልን ተለዋዋጥን ብምዃኑ እዩ። ይኹን'ምበር፡ ኩሉ ሰብ ዝሰማምዓሎም ነጥብታት ኣለዉ። ገለ ኣብነታት ንምጥቃስ፡ 'ናይ ወድሰብ ማዕርነት፡ መሰል፡ ናጻ ርእይቶ፡ ሓሳብካ ናይ ምግላጽ ናጽነትን፡ ኩሉ ሰብ ኣብ ቅድሚ ሕጊ ሓደ ምዃኑን ናጻ ምርጫ ምክያድን' ዝብሉ እዮም።

ኣብ ደሞክራስያውን ናጻ ምርጫ ዘለዎን ሕብረተሰብ፡ ሓደ ሰብ፡ ነቲ ዝደልዮ ሰልፍን ፖለቲከኛን ይመርጽ። እቲ ዝምረጽ ድማ፡ ኣብቲ ብሃገራዊ፡ ዞባውን ከባቢያውን ዝውሰድ ውሳነ፡ ነቲ ዝመረጾ ይውክሎ። እቶም ዝበዝሐ ድምጺ ዝረኸቡ ፖለቲከኛታት ወይ ሰልፍታት: ማለት እቶም ኣብቲ ፓርላማ ብዝሒ ዘሎዎም፡ ዝያዳ ውሳነታት የሕልፉ።

እቶም ዝተመርጹ ፖለቲከኛታት፡ ነቶም መረጽቲ ስለ ዝውክሉዎም፡ እቲ ኣገባብ፡ 'ወካሊ ደሞክራሲ' ይብሃል። ወካሊ ደሞክራሲ፡ ሎሚ ኣብ ዓለም ዝውቱር ስርዓት እዩ። እዚ ስርዓት'ዚ ከኣ'ዩ ኣብ ሽወደን ዝስራሓሉ ዘሎ።

ሽሕ'ኳ፡ እቶም ብዙሃን ዝውስኑ እንተኾኑ፡ እቶም ውሑዳን'ውን በቶም ብዙሃን ዘይጠሓስ ወይ ዘይርገጽ መሰል ኣሎዎም። ኣብ ሓደ ደሞክራስያዊ ሕብረተሰብ፡ እቲ ስልጣን፡ ንኻልኦት ብምሕሳብን ሰብኣውያን መሰላት ብምኽባርን እዩ ዝዝወር። ከምዚ ክብሃል ከሎ ድማ፡ እቶም ዝውስኑ፡ ነቶም ካልእ ኣረኣእያ ዘሎዎም ሰባት ወይ ጉጅለታት፡ ክጭቁኑዎም የብሎምን። ኣብቲ ሕብረተሰብ፡ ኩሉ ሰብ ነናቱ ሓሳባት ከቐምጥ መሰል ኣሎዎ።

እቲ ሓፈሻዊ ምርጫ፡ እታ ሃገር ብኸመይ መንገዲ ክትመሓደር ከም ዘለዋ ዝጸሉ ወይ ዝገብር ናይ ህዝቢ መሳርሒ እዩ። ኣብ ሓንቲ ሃገር፡ ደሞክራሲ ብዝግብኦ ኣገባብ ምእንቲ ክሰርሕ፡ እቲ ህዝቢ ክነጥፍን ክሳተፍን ይግባእ። ደሞክራሲ ሓያል ዝኸውን፡ ኩሉ ሰብ ኣብቲ ምርጫ እንተዳኣ ተሳቲፉ እዩ። ከምኡ'ውን ኣብ ዘይመንግስታውያን ማሕበራት፡ ወይ ምስ ኣዕሩኽን ብጾትን፡ ኣብ ፖለቲካዊ ክትዕ ምክፋል'ውን ንደሞክራሲ የሐይሎ እዩ። ምስ ፖለቲከኛታት ምርኻብን ሓሳባቶም ንምፍላጥ ምስኣቶም ምዝታይን። ብዙሓት ተቐማጦ ምስ ዘድምጹ፡ እቲ ዝካየድ ዘሎ ፖለቲካዊ መስርሕ፡ ብዙሕ ህዝቢ ዝደልዮ ምዃኑ ምርግጋጽ ይክኣል።

ኣብ መስርሕ ደሞክራሲ፡ ብዙሕ ሰብ ስለዘድመጸ ጥራይ ንበይኑ እኹል ኣይኮነን። እቲ ኣብ መንጎ ምርጫታት ዝፍጸም ነገራት'ውን ንመስርሕ ደሞክራሲ ኣገዳሲ እዩ።

ደሞክራሲ፡ ተኸባቢርካ ንዝካየድ ዘተ ከም ቅድመ ኲነት ይወስዶ እዩ። ሓሳባት ናይ ካልኦት ምስማዕን ናትካ ሓሳባት ምግላጽን ዝብል ትሕዝቶ ኣሎዎ። ኣብ ቅኑዕ ደሞክራሲ፡ እቲ ነባሪ ህዝቢ ኣካል ናይቲ ሕብረተሰብ ኮይኑ ክስምዖ ኣሎዎ። ኣብ ሓፈሻዊ ምርጫ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ኣብ መዓልታዊ ህይወት፡ ማለት ኣብ ቤት ትምህርቲ፡ ኣብ ስራሕ፡ ኣብ ከባቢ ገዛውቶምን ኣብ ስድራቤቶምን ጽልዋ ንምፍጣር ክኽእሉ ኣሎዎም።

ምስ ካልኦት ብዛዕባ እንታይነት ደሞክራሲ ምዝታይ፡ ኣብ ሕብረተሰብ ኣገዳሲ እዩ። ዘተ ደው ምስ ዝብል፡ ደሞክራሲ ዝብሃል ነገር ኣገዳሲ ከም ዘይኮነ ይሕብር። እዚ ኸኣ ምልክተ ድኽመት ደሞክራሲ እዩ።

ሕቶ ደሞክራሲ፡ ካብ ዝተላዕለሉ ግዜ ጀሚሩ ብሕማቕን ብጽቡቕን ተዘትዩሉ'ዩ። ደሞክራስያዊ ስርዓት፡ ቅልጡፍን ውጽኢታውን ከም ዲክታቶርያዊ መንግስቲ፡ ብቕልጡፍ ዘይውስን ወይ ስለዘይውስን ዝመስሎም ኣለዉ። ኣብ ዝወስዶም ስጉምትታትን ውሳነታትን ማዕረ ዲክታቶርያዊ ስርዓት ፍጡንን ውጽኢታውን ኣይኮነን። ኣብ ደሞክራሲ፡ ሰብ፡ ምርጭኡ ንኽፈልጥን ክሰምዕን ክጸቕጠሉን ኣብ ውሳነታት ድማ ብትሪ ክዛረብን የድሊ። ዋላ ኣብ ደሞክራስያውያን መንግስታት'ውን ኣብ ፍጻመታት፡ እቲ መንግስቲ ኣብ ውሳነታቱ ውጽኢታውን ቅልጡፍን ምእንቲ ክኸውን ክዛረቡን ክጸቕጡን ግቡኦም'ዩ። ኣብ ግዜ ቅልውላው'ውን እንተኾነ ደሞክራስያዊ ስርዓት እንተኾይኑ ነገራት ኣብ ምውህሃድ ብዝሓሸ ክሰርሕ ዝቐለለ'ዩ።

ሰብኣዊ ጭቆናን ራዕድን ዝመለለይኦም ብዙሓት ኢደሞክራስያዊያን ስርዓታት ኣለዉ። ኣብ ዲክታቶርያውያን ስርዓታት፡ ዜጋታት ብሰንኪ ርእይቶኦም ወይ'ውን ብሄራዊ መበቆሎም፡ ኣብ ማሕዩርን መዳጎኒ ማእከላትን ክበልዩ ይኽእሉ። ታሪኽ ከም ዝሕብሮ፡ እቲ ዝበለጸ ናጽነት ውልቀ ሰባትን መሰል ደቂ ሰባትን ዘውሕስ ስርዓተ ምሕደራ፡ ደሞክራስያዊ ስርዓተ ምሕደራ እዩ። ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት ዝርከቡ ሰባት ሕድሕዳዊ ርክባት ክምስርቱ እንከለዉን ኣብ ሕድሕዳዊ ምልውዋጥ ንግዲ ክጽመዱ እንከለዉን፡ ሰላምን ደሞክራስን ይጥጥዕ።