ኣርባዕተ መሰረታውያን ሕግታት ሽወደን

ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 19 10 2018

እዚ ሓበሬታ ካብ መጽሓፍ ብዛዕባ ሽወደን እዩ።

​ደሞክራሲ ንኽሰርሕ ሕግን ስርዓትን የድሊ። ኣብ ሽወደን፡ እዞም መሰረታውያን ሕግታት'ዚኣቶም ኣገደስቲ ሕግታት እዮም። እዚኣቶም፡ ነቲ ካልእ ሕግታት መሰረት ይኾኑ። ሽወደን ብኸመይ ክትመሓደር ከም ዘለዋ ድማ ቅርጺ ይፈጥሩ። እዞም ሕግታት'ዚኣቶም፡ ንደሞክራሲ ይዕቅቡ፡ ልዕሊ ኩሉ ሕጋጋት ከኣ'ዮም። ይኹን'ምበር ትሕዝቶ ናይ'ቶም ናይቲ ሃገር ሓፈሻዊ ሕግታት ምስ'ቶም መሰረታውያን ቅዋማት ዝጻረሩ ክኾኑ የብሎምን።

ነዚ ቅርጺ'ዚ ንምውሓስን ድሕሪ ምርጫ ድማ ዕልዋ መንግስቲ ከይፍጸምን ብማለት፡ እቶም ሕግታት ብዘይ ምኽንያት ኣይልወጡን እዮም። ነዚ ንምልዋጥ እቲ ባይቶ ንሓደ ውሳነ ክልተ ግዜ ክውስኖ ኣለዎ። ብዛዕባ'ተን ክልተ ውሳነታት ድማ፡ ኣብ መንጎ ክልቲአን ሓፈሻዊ ምርጫ ክካየድ ኣለዎ። እዚ ድማ፡ መንግስቲ ኣዚዩ ቅልጡፍ ውሳነ ንኸይህብ ተባሂሉ እዩ። እዚ ናይ መሕሰቢ ግዜ፡ ነቲ ሕጊ ቅድሚ ምልዋጡ ጥንቁቕ ግምገማ ንምግባር ይሕግዝ። እዞም ሕግታት'ዚኣቶም ንደሞክራሲና ይዕቅቡ። ኣብ ሽወደን ኣርባዕተ መሰረታውያን ሕግታት ኣለዉ:-

  • ቅጥዒ መንግስቲ (Regeringsform፡ RF)፡ ሽወደን ብኸመይ ከም ትምራሕ ይሕብር። ናይዚ ግዜ'ዚ ቅጥዒ መንግስቲ፡ ናይ 1974 ዓ.ም ቅጥዒ እዩ ። ኣብዚ ሕጊ'ዚ፡ መንግስቲ፡ ብኸመይ ከም ዝሰርሕን ምርጫ ባይቶ ብኸመይ ክዕመም ከም ዘለዎን ዝሕብሩ መምርሒታት ኣለዉ። ቅጥዒ መንግስቲ፡ ብዛዕባ መሰረታዊ ናጽነትን መሰላትን ዝምልከቱ ሕግታት ኣለዉዎ። ንኣብነት፡ ንምቛም ማሕበራትን ንናጽነት እምነትን ዝምልከቱ መሰላት'ውን ኣለዉዎ።

  • ሕጊ ምውራስ ዓራት(Successionsordning፡ SO)፡ ኣብ ሽወደን፡ መን ንጉስ ወይ ንግስቲ ከም ዝኸውን ዝምልከት ሕጊ፡ 'ሕጊ ምውራስ ዓራት' እዩ።

  • ሕጊ ናጻ ሕትመት(Tryckfrihetsförordning፡ TF) ኣብ ጋዜጣታትን መጻሕፍትን እንታይ ክሕተም ከም ዘለዎ ዝምልከት ሕጊ፡ 'ሕጊ ናጽነት ሕትመት' እዩ። ኣብ ሽወደን ሰብ ዝደለዮ ክጽሕፍ መሰል ኣሎዎ፡ እቲ ጽሑፍ ገበናዊ ጽሑፍ ክሳዕ ዘይኮነ።

  • ሕጊ ናጻ ርእይቶ (Yttrandefrihetsgrundlagen፡ YGL) ኣብ ሬድዮ: ተሌቪዥን: ፊልምን ኢንተርነትን እንታይ ክትብል ከም ትኽእል ዝምልከት ሕጊ፡ 'ሕጊ መሰል ናጻ ርእይቶ' እዩ። ኣብ ሽወደን ሓደ ሓደ ፍሉያት ኲነታት ገዲፍካ፡ ዝለደኻዮ ክትብል ትኽእል ኢኻ። ንኣብነት፡ ንኽብሪ ሰብ ዝደፍር ነገር ምዝራብ ኣይፍቀድን'ዩ። እዚ፡ ንውልቀ ሰባት ወይ ከኣ ንጒጅለ ሰባት ዝምልከት ክኸውን ይኽእል'ዩ።